από την Αλεξάνδρα Αγγελοπούλου

Λένε πως τα εγγόνια είναι η ανταμοιβή για τα παιδιά. Όμως σε ορισμένες οικογένειες η άφιξή τους δεν φέρνει μόνο χαμόγελα, αγκαλιές και όμορφες στιγμές. Φέρνει μαζί της και μνήμες. Μνήμες οικογενειακές, βαθιές και κάποιες φορές δύσκολες.

Ένα παιδί που έρχεται στον κόσμο μπορεί να ανοίξει ξανά πόρτες που όλοι πίστευαν πως είχαν κλείσει. Μπορεί να φέρει στην επιφάνεια παλιές συμπεριφορές, ανείπωτα παράπονα και ερωτήματα που έμειναν για χρόνια χωρίς απάντηση. Και τότε η έννοια του κάρμα αποκτά μια διαφορετική διάσταση.

Το οικογενειακό κάρμα δεν χρειάζεται απαραίτητα να σημαίνει κάτι υπερφυσικό. Μπορεί να συμβολίζει τους συναισθηματικούς και συμπεριφορικούς κύκλους που περνούν από τη μία γενιά στην άλλη. Τον τρόπο με τον οποίο μάθαμε να αγαπάμε, να φοβόμαστε, να ελέγχουμε, να συγχωρούμε ή να τιμωρούμε.

Και πολλές φορές ένα εγγόνι γίνεται ο καθρέφτης μέσα στον οποίο ένας άνθρωπος βλέπει για πρώτη φορά τον ίδιο του τον εαυτό.

Όταν ο παππούς και η γιαγιά συμπεριφέρονται διαφορετικά

Υπάρχει μια παράξενη και συχνά επώδυνη εμπειρία που βιώνουν αρκετοί άνθρωποι. Βλέπουν τους γονείς τους να συμπεριφέρονται στα εγγόνια με τρυφερότητα που οι ίδιοι δεν γνώρισαν όταν ήταν παιδιά.

Ο πατέρας που κάποτε ύψωνε εύκολα τη φωνή του μπορεί τώρα να είναι ένας ήρεμος και υπομονετικός παππούς. Η μητέρα που μεγάλωσε το παιδί της με αυστηρότητα και κριτική μπορεί σήμερα να αγκαλιάζει το εγγόνι της για ένα ασήμαντο λάθος και να του λέει πως «δεν έγινε τίποτα».

Για το εγγόνι μπορεί να είναι μια όμορφη εικόνα.

Για το ενήλικο παιδί, όμως, μπορεί να είναι μια βαθιά υπενθύμιση.

«Γιατί δεν μπορούσες να είσαι έτσι και με εμένα;»

Αυτό το ερώτημα δεν σημαίνει απαραίτητα ζήλια. Μπορεί να σημαίνει πένθος για την παιδική ηλικία που κάποιος δεν έζησε όπως θα ήθελε.

Τα εγγόνια δεν σβήνουν το παρελθόν

Η ηλικία μπορεί να μαλακώσει έναν άνθρωπο. Οι εμπειρίες της ζωής μπορεί να τον κάνουν πιο υπομονετικό, λιγότερο απόλυτο και περισσότερο συνειδητοποιημένο. Κάποιοι άνθρωποι πράγματι αλλάζουν με τα χρόνια.

Όμως η αλλαγή δεν διαγράφει αυτόματα όσα προηγήθηκαν.

Ένας άνθρωπος μπορεί να γίνει τρυφερός παππούς ή γιαγιά και ταυτόχρονα να μην έχει αναγνωρίσει ποτέ τον πόνο που προκάλεσε στα δικά του παιδιά. Μπορεί να αγαπά το εγγόνι του και παράλληλα να συνεχίζει να υποτιμά, να ελέγχει ή να χειρίζεται τον γιο ή την κόρη του.

Εδώ βρίσκεται η πραγματική δοκιμασία.

Η αγάπη προς ένα εγγόνι δεν αποτελεί συγχωροχάρτι για τα λάθη του παρελθόντος.

Η πραγματική αλλαγή φαίνεται στα δύσκολα

Είναι εύκολο να είσαι ένας υπέροχος παππούς όταν το παιδί γελά, σε αγκαλιάζει και χαίρεται με ένα γλυκό ή ένα παιχνίδι.

Το πραγματικό τεστ έρχεται αργότερα.

Όταν το παιδί αρχίσει να λέει «όχι». Όταν αντιδράσει. Όταν αποκτήσει τη δική του προσωπικότητα. Όταν οι γονείς του βάλουν όρια. Όταν δεν γίνει αυτό που περίμενε ο παππούς ή η γιαγιά.

Τότε αποκαλύπτεται αν έχει υπάρξει πραγματική εσωτερική αλλαγή.

Ο άνθρωπος που έχει θεραπεύσει ένα κομμάτι του παρελθόντος του μπορεί να σεβαστεί τα όρια. Μπορεί να ζητήσει συγγνώμη. Μπορεί να δεχτεί ότι το παιδί του είναι πλέον ένας ανεξάρτητος ενήλικας και ότι εκείνος δεν αποφασίζει για την οικογένειά του.

Ο άνθρωπος που απλώς άλλαξε ρόλο, αλλά όχι συμπεριφορά, συνήθως επιστρέφει στα ίδια μοτίβα μόλις χάσει τον έλεγχο.

Το οικογενειακό κάρμα μπορεί να σταματήσει σε μία γενιά

Ίσως αυτό να είναι το πιο δυνατό μήνυμα που μπορούν να φέρουν τα εγγόνια.

Δεν έρχονται για να θεραπεύσουν τις πληγές των ενηλίκων. Δεν είναι υπεύθυνα να ενώσουν μια οικογένεια. Δεν χρειάζεται να γίνουν το μέσο μέσα από το οποίο ένας γονιός θα αποδείξει ότι «έχει αλλάξει».

Μπορούν όμως να λειτουργήσουν συμβολικά σαν μια νέα αρχή.

Ένας γονιός που κάποτε μεγάλωσε μέσα στον φόβο μπορεί να αποφασίσει ότι το δικό του παιδί θα μεγαλώσει διαφορετικά. Και το παιδί αυτό, όταν αποκτήσει τη δική του οικογένεια, μπορεί να συνεχίσει τον ίδιο νέο κύκλο.

Έτσι, ένα οικογενειακό μοτίβο μπορεί να σταματήσει.

Όχι επειδή κάποιος ξεχνά.

Αλλά επειδή κάποιος αποφασίζει να μην το μεταδώσει στην επόμενη γενιά.

Συγχώρεση δεν σημαίνει απουσία ορίων

Η πνευματική διάσταση του οικογενειακού κάρμα συχνά παρεξηγείται. Η συγχώρεση δεν σημαίνει ότι πρέπει να επιτρέψουμε ξανά σε έναν άνθρωπο να μας πληγώσει.

Μπορούμε να συγχωρήσουμε και ταυτόχρονα να κρατήσουμε απόσταση.

Μπορούμε να αναγνωρίσουμε την αλλαγή κάποιου χωρίς να ακυρώσουμε όσα ζήσαμε.

Μπορούμε ακόμη και να επιτρέψουμε μια σχέση με τα εγγόνια, εφόσον αυτή είναι ασφαλής και σέβεται τα όρια της οικογένειας.

Γιατί η πραγματική αγάπη δεν απαιτεί σιωπή. Δεν χρειάζεται φόβο, ενοχές ή συναισθηματικό εκβιασμό για να επιβιώσει.

Το εγγόνι ως καθρέφτης μιας οικογένειας

Ίσως τελικά αυτό να είναι το βαθύτερο «κάρμα» που φέρνει ένα εγγόνι.

Δεν επιστρέφει για να τιμωρήσει κανέναν.

Έρχεται, συμβολικά, για να δείξει τι έχει αλλάξει και τι παραμένει ίδιο.

Μέσα από ένα παιδί μπορεί να καταλάβουμε πόσο μακριά έχουμε προχωρήσει από το παρελθόν μας. Μπορεί να δούμε για πρώτη φορά τις συμπεριφορές που επαναλαμβάναμε χωρίς να το καταλαβαίνουμε. Και μπορεί να συνειδητοποιήσουμε ότι η μεγαλύτερη κληρονομιά που μπορούμε να αφήσουμε στις επόμενες γενιές δεν είναι τα χρήματα ή τα αντικείμενα.

Είναι ένας διαφορετικός τρόπος να αγαπάμε.

Το πραγματικό οικογενειακό κάρμα δεν είναι η τιμωρία. Είναι η επιλογή.

Τι θα κρατήσουμε από όσα μας κληροδότησαν οι προηγούμενες γενιές; Τι θα αφήσουμε πίσω; Και κυρίως, ποιο μοτίβο θα αποφασίσουμε να μην περάσει ποτέ ξανά στα παιδιά μας;

Γιατί μερικές φορές η δεύτερη ευκαιρία δεν δίνεται για να διορθώσουμε το παρελθόν.